Tον τελευταίο καιρό, τον τρόπο που ο κορονοϊός επιτίθεται στην οργανισμό της παγκόσμιας οικονομίας προσπαθούν να ερμηνεύσουν οι οικονομολόγοι όλου του κόσμου. Καταλήγουν, βέβαια, σε δυσοίωνες προβλέψεις – αυτός είναι ο κοινός τόπος τους.
Οι διορατικότεροι εμβαθύνουν στις επιπτώσεις της κρίσης στην πραγματική ζωή, των «καθημερινών ανθρώπων» του κάθε λαού. Παράλληλα ομολογούν ότι τα μακροοικονομικά εργαλεία ίσως να μην επαρκούν για τη λύση του προβλήματος, πόσο μάλλον για την ανακούφιση του πληθυσμού σε κάθε χώρα που πλήττεται. Ακόμη και οι αναλύσεις καθαυτές μπορεί να είναι μετέωρες, σε τόσο τοξικό περιβάλλον. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, ωστόσο, πρέπει να επισημαίνεται, για να μη φθάσουν τα πράγματα μέχρις εκεί.
«Ο πραγματικός κίνδυνος από την πανδημία είναι η κοινωνική κατάρρευση. Καθώς η παγκόσμια οικονομία διαλύεται, οι κοινωνίες μπορούν να την ακολουθήσουν. Ολόκληρος ο κόσμος επηρεάζεται από ένα κακό το οποίο δεν μπορεί να χειριστεί αποτελεσματικά. Οι οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας δεν αποτελούν ένα συνηθισμένο πρόβλημα».
Ο σερβοαμερικανός οικονομολόγος Μπράνκο Μιλάνοβιτς έγραψε στο Foreign Affairs ότι η μακροοικονομική ανάλυση σηκώνει τα χέρια ψηλά, ότι κινούμαστε σε άγνωστο έδαφος και συνεπώς «ο κόσμος θα μπορούσε να δει θεμελιώδη αλλαγή στην ίδια τη φύση της παγκόσμιας οικονομίας».
Μία αναμφισβήτητη πρώτη διαπίστωση, πάντως, αφορά το άμεσο διπλό πλήγμα που επιφέρει η πανδημία στην οικονομία: «Πλήττει και την προσφορά και τη ζήτηση». Η προσφορά έχει μειωθεί επειδή έκλεισαν ή υπολειτουργούν οι εταιρείες και τα εργοστάσια, ώστε να εμποδιστεί η εξάπλωση του κορονοϊού στους εργαζομένους. Η ζήτηση έχει συρρικνωθεί επειδή ο κόσμος δεν μπορεί να καταναλώσει, αφού βρίσκεται κλεισμένος στο σπίτι, και αυτός λόγω του φόβου της εξάπλωσης της ίωσης στον πληθυσμό.
Τα παραδοσιακά φάρμακα της καπιταλιστικής οικονομίας για τις περιόδους κρίσεων, τα χαμηλά επιτόκια στη δανειοληψία και οι ενέσεις ρευστότητας, δεν θα αποδώσουν όσο στο παρελθόν. Σήμερα αντιμετωπίζουμε κρίση με άλλα χαρακτηριστικά. Μάλιστα ο Μιλάνοβιτς έγραψε ότι μπορεί να προκληθεί επιστροφή στη «φυσική» οικονομία, από την τάση των εθνών να προκρίνουν τη λύση της «εθνικής αυτάρκειας». Δηλαδή, θα έχουμε το φαινόμενο της εγκατάλειψης της παγκοσμιοποίησης υπέρ του «οικονομικού εθνικισμού», ο οποίος μπορεί να είναι και πολιτικός.
Η πίεση προς αυτήν την «εθνικιστική» κατεύθυνση, υπογράμμισε ο Μιλάνοβιτς στο άρθρο του, δεν έχει να κάνει με κάποια οικονομική λογική, έρχεται από τα βάθη της Ιστορίας (συνέβη και με τη διάλυση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας) και αντιστοιχεί στα αντανακλαστικά των ανθρώπων μπροστά στον φόβο του θανάτου που γεννά η πανδημία: πώς είναι δυνατόν να του αντισταθούν, λόγου χάρη, οι περίπλοκες διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού;
Η διάλυση του μοντέλου της παγκοσμιοποίησης θα μπορούσε να έχει ως πρώτο αποτέλεσμά της την κατάρρευση της κοινωνικής συνοχής σε κάθε χώρα. «Οσοι θα μείνουν χωρίς δουλειά, χωρίς ελπίδα και χωρίς αγαθά, θα στραφούν εναντίον όσων θα βρίσκονται σε καλύτερη θέση από αυτούς». Θα έχουμε εμφυλίους πολέμους χωρίς πολιτικό στόχο, αλλά με άμεσο ζήτημα την επιβίωση. Κάτι δείχνουν «οι δραπετεύσεις από τις ιταλικές φυλακές κατά τη διάρκεια της πανδημίας και οι λεηλασίες, παλαιότερα, το 2005, στη Νέα Ορλεάνη των ΗΠΑ, εξαιτίας του καταστρεπτικού τυφώνα Κατρίνα».
Αναπόφευκτα, ο Μιλάνοβιτς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, σε αυτή τη φάση, χρέος της οικονομίας ως εκπεφρασμένης πολιτικής βούλησης είναι να αποφευχθεί η κοινωνική κατάρρευση η οποία θα οδηγήσει στο κοινωνικό χάος. Ο αρθρογράφος αναγνωρίζει ότι η πίεση είναι όντως εξαιρετική, αλλά προέχει η διατήρηση των ισχυρών κοινωνικών δεσμών.
