Η αισιοδοξία που εκφράζεται τον τελευταίο καιρό για το μέλλον της πανδημίας του κορονοϊού, και με αφορμή τη μετάλλαξη Ομικρον, είναι αρκετά έντονη. Ακόμη και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ανέφερε ότι ενδεχομένως στην Ευρώπη να πλησιάζει το τέλος της (εδώ).

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί λόγοι να πιστεύουμε ότι αυτή η εξαιρετικά αισιόδοξη πρόβλεψη δεν θα επαληθευτεί, γράφει το Atlantic. «Αυτό το κύμα δεν θα είναι το τελευταίο», πιστεύει ο Σέιν Κρότι, ειδικός από το Ινστιτούτο Ανοσολογίας Λα Χόγια της Καλιφόρνιας.

«Δεν υπάρχουν πολλά που θα μπορούσα να εκφράσω με βεβαιότητα στη συγκεκριμένη πανδημία. Αλλά γι’ αυτό είμαι σίγουρος», λέει ο ίδιος.

Κι αυτό διότι, όπως εξηγεί, ακόμη δεν έχει εξαλειφθεί ο κίνδυνος να δημιουργηθεί μια νέα μετάλλαξη, την οποία δεν θα μπορούν να αντιμετωπίσουν τα ήδη υπάρχοντα αντισώματα.

Αλλωστε και η Ομικρον μπορεί να είναι ήπια ως προς τη βαριά νόσηση όμως, όπως έχει φανεί από τα δεδομένα στον γενικό πληθυσμό, ο μεγάλος αριθμός αντισωμάτων που δημιουργεί η τρίτη δόση του εμβολίου είναι αυτός που προστατεύει τους ηλικιωμένους και τα άτομα με υποκείμενα νοσήματα. Και αυτό είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα για το μέλλον…

Ακόμη και το 90% των πολιτών σε μία χώρα να έχει ανοσοποιηθεί έναντι του κορονοϊού με κάποιον τρόπο (εμβόλιο, νόσηση ή και τα δύο), δεν σημαίνει ότι απαραίτητα θα έχει ανοσία στην επόμενη μετάλλαξη.

Οπως εκτιμά η Κάθριν Γου, επιστημονική συντάκτρια του Atlantic, μέχρι να βγούμε από αυτό το πανδημικό κύμα, κάθε άνθρωπος θα έχει διαφορετικά ανοσολογικά επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι κάποιοι θα είναι πιο δυνατοί να αντιμετωπίσουν ένα μελλοντικό στέλεχος του κορονοϊού και άλλοι πιο αδύναμοι, κάποιοι θα έχουν «φρέσκα» και άφθονα αντισώματα και άλλοι λιγοστά και ανίσχυρα.

Το τείχος ανοσίας είναι δεδομένο ότι αποτελεί το κλειδί για τον τερματισμό μιας πανδημίας. Το δομικό στοιχείο όμως για την ανέγερσή του είναι ο κάθε άνθρωπος.

Πλέον, οι ειδικοί γνωρίζουν ότι η ανοσία στον κορονοϊό δεν είναι απλώς θετική ή αρνητική. Δηλαδή, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πόσο υψηλότερη ανοσία έχει το άτομο Α (κάποιος που έχει κάνει τρεις δόσεις εμβολίου και έχει μολυνθεί πρόσφατα από κορονοϊό), από το άτομο Β (έχει μολυνθεί δύο φορές και έχει κάνει μία δόση του εμβολίου) ή από το άτομο Γ (μολύνθηκε μία φορά και δεν έχει εμβολιαστεί). Αυτό που γνωρίζουν οι επιστήμονες, έπειτα από δύο χρόνια πανδημίας, είναι κάποιες γενικές τάσεις που μπορούν να μεταβάλλουν την ευαισθησία του ανθρώπου στον κορονοϊό προς τα πάνω ή προς τα κάτω.

Γκρίζες ζώνες

Υπάρχουν αρκετές γκρίζες ζώνες για την τρέχουσα ανοσολογική κατάσταση ενός ατόμου, η οποία εξαρτάται «από τον αριθμό της έκθεσης που είχε σε διαφορετικές μεταλλάξεις (άρα σε διαφορετική πρωτεΐνη-ακίδα του κορονοϊού), σε συνάρτηση με τη χρονική στιγμή από την τελευταία φορά που νόσησε», εξηγεί ο Τζον Γουέρι, ανοσολόγος στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι οι λοιμώξεις και οι εμβολιασμοί προσθέτουν προστασία και ο χρόνος τη μειώνει.

Μέρος αυτού του προβλήματος συνοψίζεται με απλά μαθηματικά. Η ποιότητα και η ανθεκτικότητα της άμυνας του οργανισμού ενδέχεται να αυξάνεται με κάθε νόσηση ή εμβολιασμό με διαφορετική πρωτεΐνη-ακίδα. Δηλαδή, όσο πιο έντονα και συχνά διεγείρεται το ανοσοποιητικό σύστημα, τόσο αυξάνονται οι αμυντικές δυνάμεις του και τόσο καλύτερα θα μπορεί να αντιμετωπίσει μελλοντικές απειλές. Χαρακτηριστικό και πάλι είναι το παράδειγμα της μετάλλαξης Ομικρον, την οποία αντιμετωπίζουν οι τρεις δόσεις του εμβολίου, πολύ καλύτερα από ό,τι οι δύο.

Σημαντικό είναι επίσης η δεύτερη από την τρίτη δόση να γίνονται με όσο μικρότερη χρονική απόσταση γίνεται, καθώς έτσι η αποτελεσματικότητα της ενισχυτικής δόσης μπορεί να αυξηθεί αρκετά, αναφέρει το Atlantic.

Την ίδια στιγμή, όπως όλα δείχνουν, η λοίμωξη με Ομικρον μετά τον εμβολιασμό θα μπορούσε να αφυπνίσει κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που δεν ανταποκρίθηκαν κατά τη νόσηση, διευρύνοντας την άμυνα που διαθέτει ο οργανισμός, κάτι που είναι βέβαιο ότι προστατεύει από μελλοντικές λοιμώξεις.

Κλειδί η διάρκεια της ανοσίας

Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένα μεγάλο πρόβλημα με τον κορονοϊό. Ούτε τα αντισώματα που δημιουργούνται από τη νόσηση ούτε και αυτά από τον εμβολιασμό φαίνεται να έχουν μεγάλη διάρκεια. Ο εμβολιασμός, πάντως, φαίνεται να δημιουργεί ανοσία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τη νόσηση. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι στην Ελλάδα τα πιστοποιητικά ανοσίας ισχύουν τρεις μήνες για όσους έχουν νοσήσει και έξι για όσους είχαν κάνει τις δύο δόσεις του εμβολίου.

Προς το παρόν, όσοι είχαν μόνο μία εμπειρία από την πρωτεΐνη-ακίδα, δηλαδή είτε έχουν νοσήσει πριν από έξι μήνες είτε έχουν κάνει μόνο τις δύο δόσεις του εμβολίου, είναι βέβαιο ότι είναι πιο ευάλωτοι σε μία νέα μόλυνση. Και το πρόβλημα, και σε αυτήν την περίπτωση, μεγαλώνει στους ηλικιωμένους και στα άτομα με υποκείμενα νοσήματα, καθώς ο οργανισμός τους δεν δημιουργεί σημαντικό αριθμό αντισωμάτων.

Αυτό που παραμένει σχεδόν άγνωστο είναι το γιατί οι άνθρωποι ανταποκρίνονται διαφορετικά στους ίδιους ιούς ή εμβόλια. Ακόμα και σε μία ομάδα με τα ίδια δημογραφικά χαρακτηριστικά, κάποιοι άνθρωποι παράγουν ισχυρή ανοσολογική απάντηση, ενώ κάποιοι άλλοι καθόλου. Αυτός είναι και ο λόγος που αμερικανοί και βρετανοί ειδικοί εκτιμούν ότι, παρόλο που η πλειονότητα των Αμερικανών είχε επαφή με την πρωτεΐνη-ακίδα του κορονοϊού μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, λιγότεροι από τους μισούς εξακολουθούν να είναι αρκετά προστατευμένοι από μία μελλοντική μόλυνση.

Τον τελευταίο χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο έχουν χορηγηθεί περισσότερες από 9,89 δισεκατομμύρια δόσεις εμβολίων και τα τελευταία δύο χρόνια μόνο οι διαγνωσμένες λοιμώξεις έχουν ξεπεράσει τα 352 εκατομμύρια. Στις ΗΠΑ έχουν χορηγηθεί 530 εκατομμύρια δόσεις εμβολίων και 68 εκατομμύρια άτομα έχουν διαγνωστεί με κορονοϊό. Μεταξύ των ανεμβολίαστων, όμως, υπάρχουν χιλιάδες άτομα υψηλού κινδύνου, ενώ υπάρχουν και εκατομμύρια νεαροί και υγιείς εμβολιασμένοι με τρεις δόσεις.

Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα μεγάλο εύρος συλλογικής ανοσίας, όμως όχι απλώς δεν είναι ομοιόμορφο, αλλά υπάρχουν και πολλά κενά. «Ο πραγματικός κίνδυνος να εμφανιστεί μια νέα, επικίνδυνη μετάλλαξη, διαφορετική από την Ομικρον ή από οποιαδήποτε άλλη έχουμε γνωρίσει μέχρι σήμερα, θα μπορούσε να ανατρέψει κάθε ρόδινη υπόθεση που διατυπώνουμε. Εχουμε συνηθίσει, εξάλλου, μόλις βλέπουμε φως στο τούνελ, να εμφανίζεται μία νέα μετάλλαξη και να εκδηλώνεται ένα νέο κύμα», σχολιάζει ο Τάι Γουάνγκ, ανοσολόγος στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Και όταν εμφανιστούν οι νέες μεταλλάξεις, θα αποκαλύψουν για ακόμη μία φορά τις ρωγμές της συλλογικής ανοσίας.

Το χειρότερο σενάριο

Αν η Ιστορία, όμως, εξακολουθήσει στο ίδιο μοτίβο με το οποίο διατυπώνεται μέχρι σήμερα, τότε οποιαδήποτε μετάλλαξη και να εμφανιστεί στο μέλλον, θα είναι πιο μεταδοτική και λιγότερο επιθετική ως προς τα συμπτώματα. Και η ανοσία που έχει προκαλέσει η Ομικρον θα μας δώσει σίγουρα μία περίοδο χάριτος.

«Ακόμη όμως και ένα πρωτόγνωρο στέλεχος του κορονοϊού να εμφανιστεί, υπάρχουν περιορισμοί στο πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί», εξηγεί, σχολιάζοντας το χειρότερο σενάριο για το μέλλον της πανδημίας, η Μάριον Πέπερ, ανοσολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον.

Ωστόσο, αν υπάρχουν στο μέλλον νέα πανδημικά κύματα, με μεγάλη και απότομη αύξηση στα κρούσματα, θα έχουν τους δικούς τους κινδύνους. Διότι καθώς η ανοσία υποχωρεί, η μοίρα μας θα συνεχίσει να διασπάται, τόσο σε επίπεδο ατομικό, όσο και σε συλλογικό.

Oταν η απειλή είναι τόσο μολυσματική, δεν μας καθορίζουν οι ανοσολογικές διαφορές μας, αλλά το κοινό έδαφος που προσφέρουμε από κοινού στον ιό και του επιτρέπουμε να εξαπλωθεί. Γι’ αυτό και τα εμβόλια θα έπρεπε εξ αρχής να καλύψουν όσο το δυνατόν συντομότερα το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Γης.