Το υποψιαζόμουν, μου το επιβεβαιώνει και η επιστήμη: το γέλιο ενισχύει το ανοσοποιητικό, καταπολεμά τον πόνο, κάνει καλό στην καρδιά, μειώνει το στρες, αποσπά τη σκέψη από βάσανα και έγνοιες (και χαράτσια), δημιουργεί αίσθημα ευφορίας και σε προδιαθέτει να βλέπεις τον κόσμο (που πάει κατά διαόλου) πιο αισιόδοξα…
Αυτά σκέφτομαι ενόσω παρακολουθώ την παράσταση stand up «Κλεφτά υπάρχουν» στο Βαριετέ του Μπάντμιντον. Δεν μπορεί, λέω, όσοι συμμετέχουμε σ’ αυτή τη θεραπεία γέλιου ίσως επιστρέψουμε σπίτια μας λίγο πιο υγιείς. Αυτό από μόνο του είναι κάτι σπουδαίο. Σπουδαίο είναι και το γεγονός ότι αυτή τη θεραπευτική, σχεδόν λυτρωτική αντίδραση του οργανισμού μας την προκαλεί ένας μόνο ηθοποιός, που στέκεται σε μια άδεια σκηνή μ’ ένα μικρόφωνο στο χέρι. Χωρίς σκηνικά και κοστούμια, χωρίς φαντασμαγορίες και μουσικές, παρά μόνο μ’ ένα φως σταθερά προσανατολισμένο πάνω του όση ώρα εκθέτει το κείμενο και τον εαυτό του.
Αυτό είναι το stand up comedy. Ένας επιθεωρησιακός μονόλογος χωρίς φρου – φρου κι αρώματα, ειπωμένος με τρόπο άμεσο, δηλαδή χωρίς τη θεατρική σύμβαση του «τέταρτου» τοίχου ανάμεσα στον ηθοποιό και στους θεατές. Απευθείας που λένε. Κι εδώ πρέπει να λύσουμε μια παρεξήγηση: η απευθείας επικοινωνία μεταξύ του κωμικού του stand up και των θεατών δεν σημαίνει ότι οι τελευταίοι απειλούνται με δημόσιο εξευτελισμό. Πρόκειται για λάθος εντύπωση που δημιουργήθηκε στο ελληνικό κοινό επειδή κάποιοι δεν υπηρέτησαν και δεν υπηρετούν σωστά το stand up comedy στην Ελλάδα το αστείο γεννάται με άγαρμπα πειράγματα και συμπεριφορές εις βάρος του θεατή, που τελικά νιώθει ενοχλημένος, έως και φοβισμένος -δεν είναι τυχαίο που αρκετοί θεατές αποφεύγουν να καθίσουν μπροστά σε μια παράσταση stand up.
Αυτά τα λάθη τα πληρώνουν ακριβά κι όσοι υπηρετούν σωστά το είδος, αφού έρχονται αντιμέτωποι με την προκατάληψη του κόσμου. Ο Σίλας Σεραφείμ και ο Γιώργος Χατζηπαύλου είναι δυο από αυτούς. Δοκιμάζονται εδώ και χρόνια στο καθαρόαιμο stand up comedy, κάνοντας ένα «one man show» έτσι όπως το διδάχτηκαν από τους πρωτεργάτες του είδους, Αμερικάνους και Βρετανούς κωμικούς.
Για την ιστορία, ο Σίλας Σεραφείμ είναι από τους πρώτους που μας έκαναν να γελάσουμε στανταπικά. Ξεπήδησε μέσα από την αρχική ομάδα της Λουκίας Ρικάκη, που έφερε το είδος στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 1990 με τις «Νύχτες Κωμωδίας». Από αυτή την ομάδα ξεπετάχτηκαν κι οι Χριστόφορος Ζαραλίκος, Θανάσης και Κώστας Παπαγεωργίου, ενώ λίγο αργότερα κι οι Κωνσταντίνος Ραβνιωτόπουλος, Δημήτρης Δημόπουλος και Γιώργος Χατζηπαύλου.
Ως ένα βαθμό, ο Χάρρυ Κλυνν μπορεί να θεωρηθεί ο πρώτος που έκανε stand up στην Ελλάδα, στα πλαίσια όμως μιας επιθεώρησης και όχι στην σκληροπυρηνική, ορθόδοξη μορφή του είδους. Το ίδιο μπορεί κανείς να ισχυριστεί και για τους Τζίμη Πανούση και Λάκη Λαζόπουλο. Ο τελευταίος μάλιστα, μετέφερε το stand up και στην ελληνική τηλεόραση, πλαισιωμένο από τις τηλεοπτικές δυνατότητες (πχ. χρήση βίντεο, autoQ κτλ).
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το stand up comedy ξεκίνησε από τα ιρλανδικά μπαρ. Οι χώρες που το λάτρεψαν, όμως, ήταν και είναι η Αμερική και η Αγγλία. «Όρθιοι»’ κωμικοί των εγγλέζικων μιούζικ χολ και του αμερικάνικου βοντβίλ έδωσαν πρώτοι το στίγμα αυτού του θεατρικού είδους, ήδη από τον 19ο αιώνα. Κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο ήταν συχνό φαινόμενο να εμφανίζεται ένας κωμικός περφόρμερ μπροστά από την κλειστή αυλαία μιας θεατρικής σκηνής για να διασκεδάσει τους θεατές, όση ώρα οι ηθοποιοί της παράστασης άλλαζαν σκηνικά και κοστούμια από πίσω.
Αλλά καθώς το stand up άρχισε να παγιώνεται σαν αυτόνομο θεατρικό είδος, αναδεικνύοντας μέσα στους κόλπους του κορυφαίους περφόρμερ, ξεπετάχτηκαν και στέκια για να το φιλοξενήσουν, τα γνωστά comedy clubs. Βέβαια, οι θρύλοι του stand up έφτασαν να γεμίζουν στάδια: οι Βρετανοί Έντι Ίζαρντ, Μπιλ Κόνολι, Τζίμι Καρ, Λι Έβανς, οι Αμερικάνοι Μπιλ Κόσμπυ, Γούντι Άλεν, Έντι Μέρφυ, Μπιλ Χικς, Λένι Μπρους, Κρις Ροκ, Ρίτσαρντ Πράιορ, Ρόμπιν Ουίλιαμς, Τζέρι Σάινφιλντ, κ.α.
Στον επιθεωρησιακό μονόλογο, εν αρχή ην το κείμενο: γράφεται από τον ίδιο τον κωμικό, ολοκληρώνεται πολύ αργά και τελειοποιείται μετά από χρόνια άσκησης και επανάληψης. Ο Τζέρι Σάινφιλντ, ένας από τους καλύτερους του είδους, έλεγε ότι δεν μπορεί να προσθέσει περισσότερα από 5-10 λεπτά καινούργιο κείμενο κάθε μήνα, κάνοντας κάθε μέρα παραστάσεις. Και μετά, είναι ο ιδιαίτερος τρόπος που το κείμενο αναπαράγεται από το δημιουργό του στην παράσταση.
Η αξία του stand up φαίνεται μόνο και μόνο απ’ το γεγονός ότι όλοι οι Αμερικανοί κωμικοί ηθοποιοί έχουν δοκιμαστεί σ’ αυτό, τουλάχιστον στην αρχή της καριέρας τους. Φαίνεται επίσης κι από την εκτίμηση που τρέφουν οι παραγωγοί στους κωμικούς του συγκεκριμένου είδους, σε Αμερική και Αγγλία. Συνήθως, τους θεωρούν ως τους πλέον κατάλληλους για την παρουσίαση τηλεοπτικών σόου και εκπομπών. Όχι άδικα. Μερικά από τα πιο επιτυχημένα σόου της σύγχρονης τηλεοπτικής ιστορίας έχουν παρουσιαστές εξαιρετικούς κωμικούς του stand up : Ντέιβιντ Λέτερμαν, Τζέι Λένο, Μπιλ Μάερ και Τζον Στιούαρτ.
Αλλά τί είναι αυτό που μας κάνει να γελάμε σε μια παράσταση stand up; Μάλλον είναι ο ξεχωριστός τρόπος που έχουν επινοήσει οι κωμικοί του είδους για να εκφράζουν όσα μας αφορούν και για να λένε σκληρές, σχεδόν τραγικές αλήθειες, προκαλώντας ευφορία αντί για δυσφορία.
Ο Όσκαρ Ουάλντ είπε : αν θες να πεις στους ανθρώπους την αλήθεια, καν’ τους να γελάσουν. Αλλιώς θα σε σκοτώσουν. Γι’ αυτό και στην Ελλάδα του σήμερα –την απαισιόδοξη, μπερδεμένη και αγριεμένη Ελλάδα της κρίσης- το συγκεκριμένο θεατρικό είδος έχει να μας προσφέρει πολύ περισσότερα από μερικές στιγμές διασκέδασης. Τολμώ να πω ότι μπορεί να μας διδάξει σ’ ένα διαφορετικό τρόπο αντίληψης και σκέψης.
Στην πραγματικότητα, ο βαθύτερος σκοπός του στανταπικού λόγου είναι να ενοχλεί, καυτηριάζοντας. Ο Λένι Μπρους έκανε την αρχή και τον ακολούθησαν ο Τζορτζ Κάρλιν και ο Μπιλ Χικς. Πρώτοι αυτοί πολιτικοποίησαν το λόγο τους και τόλμησαν να καυτηριάσουν ευαίσθητα θέματα, όπως η εκκλησία.
Τέλος, το stand up comedy συμφέρει. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένα πάλκο, ένα μικρόφωνο κι έναν προβολέα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορεί να φιλοξενηθεί σε διάφορους χώρους, δίνοντας την ευκαιρία στο ελληνικό κοινό να παρακολουθήσει ένα ολοκληρωμένο ψυχαγωγικό θέαμα με το μικρότερο δυνατό κόστος.
Φυσικά, το stand up comedy χρειάζεται και καλούς κωμικούς. Έχουμε μερικούς που μπορούν να σας κάνουν να γελάσετε μέχρι δακρύων. Ακόμα κι αν γνωρίζετε ότι το αύριο θα είναι χειρότερο, όπως λέει ο νόμος του Μέρφι. Κι ο νόμος του Μνημονίου.
*Αυτή τη στιγμή, παραστάσεις stand up δίνονται σε διάφορες σκηνές από τους : Χριστόφορο Ζαραλίκο, Κωνσταντίνο Ραβνιωτόπουλο και Δημήτρη Δημόπουλο. Σταθερά στο Βαριετέ του Μπάντμιντον εμφανίζεται ο Σίλας Σεραφείμ και στο Θέατρο Παραμυθίας ο Γιώργος Χατζηπαύλου.
