Αιτιολογώντας τη βράβευση του Ντίλαν με το Νομπέλ Λογοτεχνίας (που ξεσήκωσε και πολλές αρνητικές αντιδράσεις), ο Οράτιος Ενγκνταλ, αναγνώρισε εκ μέρους της Σουηδικής Ακαδημίας, ότι ακόμα και λίγες ώρες πριν την απόφαση, αυτή η επιλογή να βραβευθεί ο Ντίλαν με ένα βραβείο που δίνεται συνήθως σε ποιητές, λογοτέχνες και θεατρικούς συγγραφείς φαινόταν ιδιαίτερα παράτολμη. Ομως, αμέσως μετά, μπορεί να θεωρηθεί ως προφανής. Και αν κάποιοι άνθρωποι των γραμμάτων γκρινιάζουν θα έπρεπε κάποιος να τους υπενθυμίσει ότι οι θεοί δεν γράφουν αλλά χορεύουν και τραγουδούν.
Και όμως η βράβευση του έργου του Ντίλαν που συνδυάζει την ποίηση με τη μουσική και τον χορό (άλλωστε ο ίδιος ο Ντίλαν είχε πει στο Rolling Stone to 1965 ότι θεωρεί τον εαυτό του τραγουδιστή και χορευτή) δεν θα προκαλούσε έκπληξη σε έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαίους διανοούμενους του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα, τον Ανταμ Σμιθ.
Πράγματι, ο Σμιθ, πολυμαθής καθηγητής της Φιλοσοφίας της Ηθικής στο πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, μέσα στον ασυστηματοποίητο κόσμο του 18ου αιώνα προσπαθούσε να εντοπίσει το περίγραμμα βασικών νόμων που μπορούσαν να εξηγήσουν διάφορες φαινομενικά άσχετες ή αταίριαστες όψεις της κοινωνίας, της οικονομίας και της πολιτικής (χωρίς να περιορίζεται μόνο στο χώρο της οικονομίας).
Μία σειρά από τέτοιες αναλύσεις που περιλαμβάνονται στα Essays on Philosophical Subjects (Δοκίμια επί φιλοσοφικών θεμάτων) που εκδόθηκαν το 1795, πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του αναφέρονται στις επιστήμες και τις τέχνες. Σε αυτό το έργο λοιπόν υπάρχει και το Δοκίμιο «για τη φύση της Μίμησης που λαμβάνει χώρα σ’ αυτό που καλείται Οι Μιμητικές Τέχνες» και το οποίο συνοδεύεται από το δοκίμιο σχετικά με τη «Συγγένεια μεταξύ Μουσικής, Χορού και Ποίησης» (γραμμένα μάλλον μεταξύ του 1760 και του 1770).
Σε αυτά τα κείμενα ο Σμιθ τονίζει κατ’ αρχάς την αρχέγονη όσο και ταυτόχρονη προέλευση της μουσικής και του χορού, καθώς «δεν έχει μέχρι τώρα εντοπιστεί κάποιο έθνος που να είναι τόσο απολίτιστο ώστε να μην έχει αναπτύξει μουσική και χορό» και συνεχίζει τονίζοντας πως το συνδετικό τους στοιχείο είναι ο ρυθμός «όπως τον ονόμαζαν οι Αρχαίοι και εμείς σήμερα ονομάζουμε ως Χρόνο ή Μέτρο», τον οποίο στη συνέχεια εντοπίζει και στην ποίηση. Ενα δεύτερο στοιχείο που συνδέει τη Μουσική με την Ποίηση είναι το τραγούδι που συνδυάζει στίχους (ποίηση) και μουσική, επειδή «το καλύτερο μουσικό όργανο είναι η ανθρώπινη φωνή, που ήταν ταυτόχρονα και το πρώτο που εμφανίστηκε στην ιστορία». Προτείνει μάλιστα και μία σχετική γενεαλογία θεωρώντας ότι αρχικά οι άνθρωποι τραγουδούσαν με συλλαβές χωρίς νόημα αλλά με μέτρο, ως μουσικούς ήχους, όπως ακόμα και τώρα (και στην εποχή του Σμιθ και σήμερα) συναντά κανείς στις διάφορες εκδοχές της λαϊκής μουσικής. Από αυτό στη συνέχεια προέκυψε με μια αργή διαδικασία η ποίηση. Παρ’ ότι, δε, στη συνέχεια οι τρεις τέχνες ακολούθησαν χωριστούς δρόμους, ο Σμιθ τονίζει την ανωτερότητα της ποίησης που συνδυάζεται με το τραγούδι ως προς την έκφραση των διαφόρων συναισθημάτων έναντι οποιασδήποτε μορφής λόγου. Επίσης, ο συνδυασμός της μουσικής και του χορού (και με το τραγούδι) επιτρέπει την ταυτόχρονη έκφραση πολλών ανθρώπων.
Επιπλέον, τονίζοντας τη σημασία της μίμησης στις τέχνες τόσο ως μέθεξη/συμπάθεια όσο και ως αισθητική εμπειρία, σημειώνει ότι όταν πρόκειται για συναισθήματα, η πρόζα και η σκέτη ποίηση μπορούν μεν να τα περιγράψουν, δεν μπορούν όμως να τα μιμηθούν, όπως μπορεί η μουσική με το τραγούδι (ενώ αντίθετα δεν θα καταφεύγαμε στο τραγούδι για να πείσουμε κάποιον για ένα οικονομικό ζήτημα). Κι αυτό επειδή η απόλαυση που δίνει η μίμηση δεν προέρχεται από κάποιο αντίγραφο στο ίδιο μέσο, αλλά από την καλλιτεχνικής ικανότητα που μπορεί να παράγει ένα καλλιτεχνικό έργο με τη μίμηση ενός θέματος σε διαφορετικό πλαίσιο από αυτό στο οποίο αρχικά ανήκει. Έτσι, η αισθητική απόλαυση δεν προέρχεται από την ακρίβεια της αναπαράστασης αλλά από την καλλιτεχνική επιδεξιότητα με την οποία ο καλλιτέχνης φέρνει την αναπαράσταση στο μυαλό μας.
Το ίδιο στοιχείο επισήμανε άλλωστε και ο Ενγκνταλ, τονίζοντας πως το υλικό του Ντίλαν ήταν η λαϊκή αμερικάνικη μουσική του 20ου αιώνα, οτιδήποτε παιζόταν στο ραδιόφωνο και τα πικάπ, για όλους, λευκούς και μαύρους: τραγούδια διαμαρτυρίας, μπλουζ, κάντρι, πρώιμο ροκ, γκόσπελ αλλά και συνηθισμένη ποπ. Ομως, όταν άρχισε να γράφει, το αποτέλεσμα που έβγαινε ήταν πολύ διαφορετικό, βγάζοντας αριστουργήματα μουσικής και ποίησης, σαν η καλλιτεχνική του δημιουργία να ήταν μια αλχημιστική ουσία που μπορούσε να διαλύει το πρωτογενές του υλικό δημιουργώντας νέο που μπορούσε να πηγαίνει το νου πολύ μακριά.
* Ο Κωνσταντίνος Καραλής είναι χημικός μηχανικός και οικονομολόγος
Nόμπελ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ στον Ντύλαν; Α! όχι,καθόλου δεν συμφωνώ.Τότε ο Γκάτσος τι θα έπρεπε να πάρει; Κλάσεις ανώτερος τού Ντύλαν.Φιλοσοφικότερος και παναθρώπινος.
Θλίψη με πιάνει που υπάρχουν άνθρωποι που με αδικαιολόγητο τρόπο δικαιολογούν τα
αδικαιολόγητα. Ενώ θα μπορούσαν κάλλιστα να μας ‘αποκαλύψουν’ ότι τα βραβεία νομπέλ
τα δίνουν όπου γουστάρουν και λογαριασμό δεν δίνουν.
Δεν νομίζω να γνωρίζουν τον Γκάτσο εκτός Ελλάδος, ούτε ο ίδιος να επεδίωξε να δώσει τη σφραγίδα του στο στις αντιστασιακές, αντιπολεμικές δεκαετίες ’60 ’70. Ούτε έγραψε τραγούδια. Τον Ντύλαν όμως τον είχε θεό η γενιά μου στη μικρή Ελλάδα μαζί με τον Σαβόπουλο. Εχετεδιαβάσει τους στίχους του Ντύλαν;
Οι βραβεύσεις τέχνης, είναι μια αμφισβητούμενη διαδικασία, ενδεχομένως με αποστασιοποίηση έως εχθρότητα πολλών καλλιτεχνών. Άλλωστε τι σημαίνει Νομπελ λογοτεχνίας, σαν να είναι μαθηματικά; και γιατί αυτός όχι ένας άλλος. Ο ίδιος ο Ντίλαν έχει κρατήσει μια μη-στάση απέναντι στο γεγονός, σχεδόν απαξίας προς την Ακαδημία, όχι παράξενο για όσους τον έχουν παρακολουθήσει, καθώς ήταν συνήθως σχεδόν εριστικός ακόμη και με το κοινό του. Ο τύπος θεωρήθηκε νέος ακόμη ως ένας γκουρού, από εκατομμύρια ανθρώπως παγκοσμίως, γεγονός που ο ίδιος το αντιμετώπισε ακόμη και με εχθρότητα, συχνά άκομψα ψυχρός, ή απόμακρος ίσως κρυμένος(λόγω αίσθησης ανεπάρκειας;) με το κοινό του(όποιος τον έχει δει λάϊβ, ξέρει), θυμίζοντας σε όλους, όταν είναι στις καλές του, πως δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας κοντός στο μπόϊ μουσικάντης. Βεβαίως η αντιπαράθεση με τον Γκάτσο μόνο στο ποητικό πεδίο είναι θεμιτή, γιατί ο Ντίλαν ήταν μια περσόνα πέρα από το στίχο, καθώς αγνοούν οι περισσότεροι πως επηρέάσε και το μουσικό μέρος, τροφοδοτώντας κυρίως την ροκ με πολυφωνίες που ήταν άγνωστες, αλλά σε αυτό θα αποφανθούν ιστορικοί αυτής της μουσικής. Ο Γκάτσος παρότι πολυμεταφρασμένος στην αλλοδαπή, δεν συγκρίνεται καν ως προς το μέγεθος επιρροής του Ντίλαν, σε ένα τερατωδώς μεγάλο κοινό, όπότε αυτό το ποιός είναι, με πατέντα, πανανθρώπινος, άστο καλύτερα. Είναι ποσοτικό κυρίως, καθώς πως θα κρίνεις το καλλιτεχνικό. Μου αρέσει ο Κανών του Πακεμπέλ περισσότερο από οτιδήποτε του Μότσαρτ. Ο Μάϊκλ Τζάκσον ίσως ξεπέρασε σε πωλήσεις και τους δύο. Άρα τα κριτήρια δεν μπορούν πάντα να στηρίζονται στους αριθμούς. Κάποιος θα σου πει πάντως πως ούτε στο όνειρό του δεν ήταν ο Γκάτσος φιλοσοφικώτερος του Ντίλαν, που όπως προείπα, δεν γνωρίζω την ηλικία σου, θεωρείτο μια εποχή κάτι παρατρεχάμενος του Βούδα ή κάποιου αντίστοιχου αυτής της πίστας στο παιχνίδι(όποτε επαναλαμβάνω τα έχωσε στο κοινό κανονικά). Άλλωστε ο Ντίλαν δεν έλεγε πως δεν ήξερε τι και αν αξίζουν τα τραγούδια του. Στο φιλμ του, ο Τοντ Χέϊνς για τον Ντίλαν το 2007, χρειάστηκε 7 ηθοποιούς για 7 διαφορετικά πρόσωπα του Ντίλαν και για να παλαβώσει το θεατή σε έναν καταιγισμό. Αν νοιώθεις αδικημένο τον Γκάτσο, στείλε το έργο του στην Ακαδημία, έχει μεταφραστεί στα Σουηδικά, άλλωστε δεν ζει οπότε μάλλον δεν υπάρχει φόβος να σε βρίσει.
Και γιατί να δώσουν λόγο; Η Ακαδημία όπου γουστάρει δίνει. Όποιου δεν του αρέσει να δώσει τα δικά του βραβεία, αν βέβαίως κανείς δίνει δεκάρα γι αυτά αλλά καλό θα ήταν επίσης και ο ίδιος να σκέφτεται για τους άλλους. Αν δε κάποιος θεωρεί κακή την επιλογή των Σουηδών, τι ασχολείται; Τους θεωρεί σημαντικούς; άρα η βραβεύσεις που κάνουν επίσης σημαντικές; ή κανονικά βλήματα αλλά τότε τι κοιλοπονάει, και μας πρήζει, μήπως αλλάξουν γνώμη oi Σουηδοί ή αν εμείς τους πάρουμε για φελλούς; ή καίγεται να μας το χώσει στο μυαλό να συμφωνούμε και μαζί του;
Δεν με ενοχλούν τα προβληματικά σας ελληνικά και το ζουγκλοειδές σας συντακτικό.Η ημιμάθεια όμως με συντρίβει.Πάχελμπελ,καλό μου παιδάκι,όχι Πακεμπέλ!!! Από πού στην ευχή το ξεσήκωσες αυτό το μαργαριτάρι; Μού έβγαλες το μάτι….Δεν πειράζει όμως δεν ζει για να σάς μηνύσει.Γλιτώσατε!
Στα
πρόχειρα στα όρθια και στα γρήγορα όπως πάντα, έχω να πώ ότι, αν το κατάστημα βραβείων
νομπέλ έδινε βραβεία πχ στις ωραίες γυναίκες ή στα γρήγορα αυτοκίνητα ή στα έξυπνα
κινητά κλπ, σε πολλούς από εμάς δεν θα μας έπεφτε κανένας μα κανένας λόγος . Όμως
το μαγαζί αυτό δίνει κατά κύριο λόγο το βραβείο Ειρήνης και το βραβείο Επιστημών
και εξ αυτών των βραβείων και το σχετικό κύρος τότε και εκ τούτου όλοι έχουμε
δικαίωμα αλλά και υποχρέωση έναντι στην Ειρήνη και την Επιστήμη να ελέγξουμε
και να ψέξουμε τα στραβά μιας και δεν έχει κανείς το δικαίωμα όσα χρήματα και
αν διαθέτει να εκμεταλλεύεται αυτές τις ιδέες καθώς και να τις ανακατεύει με
συμφέροντα και μιζέρια.
Απ όλα όσα γράφω αυτό έχεις να πεις σαν γνήσιος οπαδός του είναι-σου, αλλά κατάλαβες τουλάχιστον ποιόν εννοώ. Αλλά όπως, εν μέρει, αγενώς που αντέδρασες, έτσι θα σου απαντώ. Πολυμαθέστατε! τι λες; τον έγραψα Πακεμπέλ; Ευτυχώς την γλύτωσα με τον Βούδα που ίσως είναι Μπούντα ή Μπούντχα, κάτι έτσι, μη με δείρεις δάσκαλε. Και κρίμα που δεν αντέχεις φωτισμένε γνώστη την ημιμάθεια; Βάσανο θάναι η ζωή σου, μην αυτοκτονήσεις κιόλας, γιατί η αλαζονεία είναι δίκοπο μαχαίρι. Το κείμενό μου γράφτηκε όπως φαίνεται, καρφωτό πάνω στο πρόταγον, στα ξημερώματα και χωρίς γκουγκλιές. Τον Κανόνα τον απέκτησα νεαρός πρώτη φορά το 1980(δώρο φίλων σε βινύλιο), και σαν τον άκουσα τότε, δεν με ένοιαζε καθόλου πως ήταν κανονικά το όνομά του συνθέτη, που ναι απορούσα πως ακριβώς προφερόταν έως ότου με διαφώτισες μετά από 37 έτη. Έκτοτε ακούω κάθε εκτέλεση του κομματιού ακόμη και σε χιπ χοπ μίξη(υπάρχει-δεν μ’ αρέσει). Πράγματι το συντακτικό μου είναι δύσκολο για κάποιον σαν και σένα που αντιλαμβάνεσαι από Γκάτσο και πάνω. Δηλαδή, συ είπας, δεν κατάλαβες γρι, ή συμφωνεις μετά κόπου μαζί μου, εκτός του καίριου θέματος, πως ο Πακεμπέλ είναι ο Πάχελμπελ, γι αυτό θα ξεκαθαρίσω κάτι. Επειδή ποστάρω στο Πρόταγον από την αρχή του σχεδόν, υποστηρίζω τις απόψεις μου, αλλά επαναλαμβάνω συχνά πως δεν κατέχω καμιά απόλυτη αλήθεια. Κάποια ποστ όταν τα ξαναείδα απόρησα, και αποδέχομαι την ημιμάθειά μου(δεν το λέω ακριβώς Σωκρατικώς), αφημένος σε γνώστες του είδους σου την διόρθωση πχ αν τα παπούτσια νάϊκ είναι νάϊκι, και σε άλλους που δεν κοκορεύονται για γνώστες το αν οι απόψεις μου είναι βλακώδεις, ή αν έχω που και που κανένα δίκιο και τι λείπει. Μάλλον είμαι ένας διερευνητής που έχει δει αντικειμενικώς-υποκειμενικώς πολύ μικρό μέρος των πραγμάτων βάλε και την πρεσβυωπία. Προ 5 δεκαετιών πάντως ήμουν παιδάκι αλλά καθόλου καλό και εύθικτο.
Όχι,φίλε μου,δε αντέδρασα αγενώς.Μην ξεχνάς ότι γράφεις στην κατακλείδα τής 1ης σου απάντησης:”Αν νοιώθεις αδικημένο τον Γκάτσο, στείλε το έργο του στην Ακαδημία, έχει
μεταφραστεί στα Σουηδικά, άλλωστε δεν ζει οπότε μάλλον δεν υπάρχει
φόβος να σε βρίσει”.Αυτό τι ήταν; Ευγενές; Δεν πειράζει,όμως,διαβλέπω,ότι είσαι καλό παιδί.Και άφησε τον άλλον να έχει την δική του άποψη.Άλλωστε επιμένω,ότι το Νόμπελ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ δεν είναι καθόλου ορθόν να δίνεται σε έναν τραγουδοποιό.Ήταν τουλάχιστον υπερβολικό από τα γερόντια τής Στοκχόλμης,που πιθανόν ήθελαν να θυμηθούν τα χίπικα νιάτα τους.Αυτή είναι η γνώμη μου και δεν μπορώ να την αλλάξω.Και μιας και ειρωνικά με είπες “πολυμαθέστατο” ,σε διαβεβαιώ ειλικρινώς ότι έχω φάει την λογοτεχνία με το κουτάλι.Γι αυτό αγανακτώ.Νά’σαι καλά.
Φυσικά και είναι δικαίωμα η άποψη. Η αντιπαράθεσή εκ μέρους μου δεν είχε αυτό το σκοπό, αλλά όπως το θέτεις και με άλλη οπτική πιά, ξαναβλέποντας τα δύο δικά μου “ποστ” σε κάποια σημείο ήμουν υπερβολικός, οπότε πράγματι έχω κάνει φάουλ στο χειρισμό. Ίσως ευθύνεται ο περιορισμένος χωρος και η χρονική πίεση, αλλά και η προς λάθος κατεύθυνση αντιπαράθεση. Αυτά μαζί με τα ελλαττώματά μας και την τάση να πει κάποιος όσο γίνεται περισσότερα έχει αποτέλεσμα αστοχίες εκ της προσπάθειας να είναι το κείμενο πιό δραστικό. Τέλος αυτής της φλυαρίας, με σεβασμό στο δικαίωμα της άποψής σου αποσύρομαι.
Γειά σου φίλε μου.Και αποσύρω τις κακιούλες μου.Και τις αποσύρω γιατί σε αδίκησα υπερβολικά κι αυτό δεν το αντέχει η συνείδησή μου.Δηλώνω εντίμως ότι κι εγώ κι εσύ δεν γράφουμε άσχημα!