Την Δευτέρα (7 Μαρτίου) στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, γράφεται η ληξιαρχική πράξη του τέλους του Μνημονίου για την Κυπριακή Δημοκρατία.
Δικαιούται να πανηγυρίσει η Λευκωσία, γράφει στους Financial Times ο Πίτερ Σπίγκελ, αλλά όχι να καθησυχάσει. «Η έξοδός της από το Μνημόνιο ίσως αποδειχθεί όχι τόσο ομαλή».
Αμέσως-αμέσως, ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιος για το ευρώ και τον κοινωνικό διάλογο Βάλντις Ντομπρόβσκις, έσπευσε να βάλει την υποσημείωση ότι και μετά το πέρας του Μνημονίου η κυπριακή οικονομία θα συνεχίσει να είναι υπό στενή παρακολούθηση αφού, όπως είπε, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα εποπτεύουν και θα αξιολογούν την πορεία της οικονομίας μέχρι την αποπληρωμή του 75% του δανείου που έλαβε από την τρόικα.
Ιδιος μήνας ήτανε, Μάρτιος του 2013, ημέρα 15η, όταν η Κύπρος ξύπνησε με τις καταθέσεις των πολιτών της κουρεμένες μέχρι και περίπου 47%, και περίπου μια εβδομάδα μετά, σε αυστηρό πρόγραμμα επιτήρησης, έχοντας λαμβάνειν ποσό 10 δισ. ευρώ για να αποφύγει βέβαιη χρεοκοπία.
Τελικά, η κυπριακή Δημοκρατία δεν χρειάστηκε όλη τη βοήθεια. Πήρε γύρω στα 8 δισ., και με αυτά κάνει στα σοβαρά αυτό που ο Αλέξης Τσίπρας στην Ελλάδα έλεγε ότι θα κάνει από την πρώτη μέρα που ανέλαβε Πρωθυπουργός, δηλαδή βάζει τέρμα στο Μνημόνιο.
Η έξοδος από αυτό, γράφει ο Σπίγκελ, δεν σημαίνει ότι όλα θα γίνουν ρόδινα. Και θυμίζει ότι η χώρα βγαίνει από το πρόγραμμα διάσωσης χωρίς όμως να έχει ολοκληρώσει όλες τις μεταρρυθμίσεις που είχε δεσμευτεί να κάνει.
Μια από αυτές είναι και η ιδιωτικοποίηση της αρχής τηλεπικοινωνιών, γνωστής ως Cyta, που εν όψει βουλευτικών εκλογών τον ερχόμενο Μάιο φαίνεται πως αποδεικνύεται «πολύ ραδιενεργή υπόθεση, για να υλοποιηθεί τώρα».
Οπως εξηγεί ο αναλυτής των FT οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές έχουν καθυστερήσει την πορεία των μεταρρυθμίσεων αφού το πολιτικό κόστος φαίνεται να υπερισχύει του ορθολογισμού.
Η Σύνοδος Κορυφής της Δευτέρας, σημειώνει, θα είναι για την Κύπρο ένα αποχαιρετιστήριο στο Μνημόνιο, αλλά όχι επίσημο κλείσιμό του.
Ιδιος μήνας ήτανε, Μάρτιος του 2013, ημέρα 15η, όταν η Κύπρος ξύπνησε με τις καταθέσεις των πολιτών της κουρεμένες μέχρι και περίπου 47%, και περίπου μια εβδομάδα μετά, σε αυστηρό πρόγραμμα επιτήρησης, έχοντας λαμβάνειν ποσό 10 δισ. ευρώ για να αποφύγει βέβαιη χρεοκοπία.
Ο Ντομπρόβσκις έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα προς την κυπριακή κυβέρνηση ότι θα πρέπει να παραμείνει η Κύπρος σε τροχιά μεταρρυθμίσεων και να συνεχίσει με υπεύθυνες μακροοικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές. Ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν είπε ότι ο έλεγχος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της πορείας της κυπριακής οικονομίας θα γίνεται κάθε έξι μήνες και θα είναι ανάλογος με αυτό στις υπόλοιπες 26 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, εκτός της Ελλάδας, η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε Μνημόνιο. Υπενθυμίζεται ότι ο έλεγχος των κρατών που βρίσκονται σε πρόγραμμα γίνεται κάθε τρεις μήνες.
Η αποπληρωμή του συνολικού δανείου των περίπου 8 δισ. ξεκινά για την Κύπρο το 2019 προς το ΔΝΤ και από το 2025 προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η αποπληρωμή αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2031.
Οπως επισημαίνει στο άρθρο του ο Spiegel, μερικοί επενδυτές ανησυχούν πως όταν η Κύπρος βγει από την επιτήρηση, το χρέος της δεν θα είναι πια αποδεκτό για αγορά από την ΕΚΤ ως μέρος του ποσοτικού προγράμματος χαλάρωσης – δηλαδή δεν θα μπορέσει να αγοράζει τα κρατικά ομόλογα της Κύπρου όπως κάνει μέχρι τώρα.
Αυτό αποτελεί αναμφίβολα μια αρνητική εξέλιξη αφού το κυπριακό κράτος θα χρειάζεται να αναχρηματοδοτεί μόνο του τις οικονομικές ανάγκες του.
«Αν δεν υπάρξει αναβάθμιση των κρατικών ομολόγων της Κύπρου σε επενδυτική κατηγορία τότε το κόστος δανεισμού θα παραμείνει σε υψηλό επίπεδο με αποτέλεσμα να χρειάζονται ακόμη μεγαλύτεροι ρυθμοί ανάπτυξης από ότι προβλέπονται για την επόμενη τριετία», επισημαίνει στο Protagon ο οικονομικός συντάκτης της εφημερίδας «Αλήθεια» της Κύπρου, Γιώργος Πυρίσιης.
Ηδη το πρόβλημα του αποκλεισμού της Κύπρου από το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων της ΕΚΤ είναι κάτι που απασχολεί τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα αλλά η κυπριακή κυβέρνηση φαίνεται να είναι αισιόδοξη για το ότι μπορεί να αντεπεξέλθει θετικά σε ένα τέτοιο σενάριο αφού τα αποθεματικά όπως τα υπολογίζει το Γραφείο Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους είναι σε ικανοποιητικό επίπεδο (περίπου €1 δις το χρόνο ο στόχος που έθεσε το ΓΔΔΧ) για χρηματοδότηση των άμεσων αναγκών.
Ο Σπίγκελ λέει ότι μπορεί πράγματι αυτά τα αποθέματα να υπάρχουν τώρα, αλλά κάποια στιγμή η Κύπρος θα πρέπει να «βουτήξει» πάλι στις αγορές για χρηματοδότηση. Και τότε, «χωρίς το πλεονέκτημα της αγοράς των ομολόγων από την ΕΚΤ, μπορεί να βρει το κόστος δανεισμού πιο βαρύ απ’ ό,τι περίμενε».
Υπάρχει ακόμα, τονίζει και ένα μεγάλο κονδύλι που οι αρχιτέκτονες του Μνημονίου δεν υπολόγισαν. Και αναφέρεται συγκεκριμένα στο κόστος μιας ενδεχόμενης λύσης του Κυπριακού που, όσον αφορά τις αποζημιώσεις που προβλέπονται (μεταξύ 25-30 δις δολάρια), θα δοθεί σε όσους έχασαν τις περιουσίες τους στην εισβολή του ’74.
Δεν ξέρουμε, λέει ο αρθρογράφος της FT, αν και πόσοι ξένοι χορηγοί θα βρεθούν να δώσουν αυτά τα χρήματα. Πάντως, συμπληρώνει, ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν ήδη διαμηνύσει στη Λευκωσία να μην αναμένει δισεκατομμύρια από την ΕΕ.
«Προσθέστε σε αυτά και έναν τραπεζικό τομέα που ακόμα επιβαρύνεται από μη εξυπηρετούμενα δάνεια (κοντά στο 150% του ΑΕΠ) και θα δούμε ότι ίσως η έξοδος της Κύπρου από το Μνημόνιο αποδειχθεί όχι τόσο ομαλή».
Σαχλαμάρες ολκής!
Εγώ δεν τα πιστεύω αυτά. Θα συνεχίσω να πιστεύω τις δυνάμεις (εσωτερικού και εξωτερικού, πολιτικές και “δημοσιογραφικές”) που στο κάτω κάτω προσπαθούν τόσο πολύ να μας πείσουν, πιπιλίζοντας τα αυτιά μας εδώ και μήνες, ότι η Κύπρος (των μόλις 8 δις μνημονιακού δανείου) πέτυχε, βγαίνει από τα μνημόνια και συνεχίζει την πορεία της προς ένα λαμπρό οικονομικό μέλλον. Όπως, άλλωστε, είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι το ίδιο συμβαίνει και με τα άλλα κράτη που βγαίνουν πανηγυρικά από τα μνημόνια (Πορτογαλία, Ιρλανδία). Σιγά μη δώσω βάση στις μεμονωμένες και χλευαζόμενες, από τις ίδιες παραπάνω δυνάμεις, που ισχυρίζονται το αντίθετο.
Σωστά! Αφού γίνεται να φτιάξεις ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά (μόνο αυτοί οι φιλελέδες λένε ότι δεν γίνεται!) η Κύπρος θα΄πρεπε, μετά τη λήξη του μνημονίου-δηλαδή της δανειακής σύμβασης, να ξαναγύριζε στην προ πτώχευσης παλιά της ΓΚΛΑΜΟΥΡΙΆ. Τι διαρθρωτικές αλλαγές, επιτήρηση (προφανώς για να μην ξαναπτωχεύσει) κι αηδίες ακούω να λέτε? Αφού το΄παμε πρώτα πρώτα : Γίνεται να φτιάξεις ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά! Τι δεν καταλαβαίνετε?
Προφανώς και παραμένουν πολλά προβλήματα σε όλες τις χώρες που αναφέρετε. Κάποιες όμως έχουν κάνει βήματα προς την ανάκαμψη σε βαθμό που να μη χρειάζεται κάθε τόσο να παίρνουν λίστα με απαιτούμενα από τους δανειστές τους. Στο Βιλαμπάχο (Ελλάδα) ακόμα τρίβουν…
Δεν καταλαβαίνω τι προσπαθείτε να πείτε όμως… Έχετε κάποιο τρόπο να δείξετε πως η Κύπρος θα ήταν καλύτερα αν, αντί να υπογράψει μνημόνιο, είχε χρεοκοπήσει; Διότι άλλη επιλογή δεν υπήρχε: οι επιλογές ήταν μνημόνιο ή άτακτη χρεοκοπία.
Όχι, δεν υπάρχουν άλλες επιλογές φυσικά. Αν είναι δυνατόν να υπάρχουν. Όπως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κλείσιμο των τραπεζών της Κύπρου δεν όφειλε να συμβεί. Αλλίμονο.
Και βέβαια δεν είμαι καθόλου υποχρεωμένος να υποδείξω άλλες επιλογές. Και να το κάνω κανείς από αυτούς που δεν θέλυον δεν θα τις πάρουν σοβαρά.
Είμαι υποχρεωμένος, όμως, ως πολίτης μιας από τις χώρες που θίγονται από την έλλειψη επιλογών, να επισημαίνω και τα ψέματα και τις υποκρισίες όσων επιβάλλουν και εφαρμόζουν τις πολιτικές – “μονοδρόμους” και να δείχνω ότι δεν τρώμε κουτόχορτο.
Ας δούμε τα νέα δεδομένα που αποκαλύπτονται σιγά σιγά μπροστά μας (ενώ θα έπρεπε να έχουν τεθεί υπόψή μας από την αρχή και ξεκάθαρα):
α) Επόπτευση και αξιολόγηση, λοιπόν, της κυπριακής οικονομίας μέχρι την αποπληρωμή του 75% του δανείου. Αν ισχύει αυτό για την Κύπρο των μόλις 8 δις δανείου, αναρωτιέμαι πόσο θα κρατήσει η επόπτευση και αξιολόγηση (με ό,τι αυτό όλοι πολύ καλά γνωρίζουμε ότι σημαίνει) η αποπληρωμή του 75% των υπερπολλαπλάσιων δανείων της Ελλάδας). Any idea?
β) “η χώρα βγαίνει από το πρόγραμμα διάσωσης χωρίς όμως να έχει ολοκληρώσει όλες τις μεταρρυθμίσεις που είχε δεσμευτεί να κάνει”. Απορίες αφελούς: Πώς είναι δυνατόν να βγαίνει από το μνημόνιο μια χώρα, τη στιγμή που δεν έχει ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις, για τις οποίες έχει δεσμευτεί; Πώς γίνεται να έχουν ξεμείνει από τη λίστα με τα απαιτούμενα κάποια από αυτά; Δεν πρέπει να εφαρμόζονται οι συμφωνίες, όπως ακούμε, φωναχτά και προκλητικά, ότι πρέπει να γίνεται από αρμόδιες και μη φωνές; Με ποιες προϋποθέσεις επιτρέπεται για κάποιες χώρες η μη πλήρης εκπλήρωση των συμφωνηθέντων; Γιατί σε άλλες χώρες αξαπολύεται το επιχείρημα ότι δεν κλείνει η αξιολόγηση, γιατί δεν έχουν τηρηθεί τα συμφωνηθέντα; Υπάρχουν παιδιά και αποπαίδια;
γ) “μερικοί επενδυτές ανησυχούν πως όταν η Κύπρος βγει από την επιτήρηση, το χρέος της δεν θα είναι πια αποδεκτό για αγορά από την ΕΚΤ ως μέρος του ποσοτικού προγράμματος χαλάρωσης – δηλαδή δεν θα μπορέσει να αγοράζει τα κρατικά ομόλογα της Κύπρου όπως κάνει μέχρι τώρα.”
δ) “«Αν δεν υπάρξει αναβάθμιση των κρατικών ομολόγων της Κύπρου σε επενδυτική κατηγορία τότε το κόστος δανεισμού θα παραμείνει σε υψηλό επίπεδο με αποτέλεσμα να χρειάζονται ακόμη μεγαλύτεροι ρυθμοί ανάπτυξης από ότι προβλέπονται για την επόμενη τριετία». (Και άλλες) Ωραίες εποχές περιμένουν τη Βιλαρίμπα.
ε) “Ηδη το πρόβλημα του αποκλεισμού της Κύπρου από το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων της ΕΚΤ είναι κάτι που απασχολεί τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα”. Τι ωραία που θα περάσουμε αν οψέποτε βγεί η Ελλάδα από το Μνημόνιο και εξαιρούνται τα ομόλογά της από το πρόγραμμα εξαγοράς της ΕΚΤ.
Αυτοί είναι μερικοί μόνο από τους προβληματισμούς που μου γεννήθηκαν διαβάζοντας το άρθρο, το οποίο δεν νομίζω ότι θα συζητηθεί στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης. Και δεν προσπαθώ να πω τίποτε παραπάνω από αυτά που λέει τόσο ξεκάθαρα το άρθρο. Το μόνο που θέλω να προσθέσω και να επισημάνω είναι ότι δεν δικαιολογούνται οι θριαμβολογίες των γνωστών κύκλων περί περιφανούς εξόδου από τα μνημόνια των Κύπρου, Πορτογαλίας και Ιρλανδίας. Και βέβαια τα εκλογικά αποτελέσματα σε όσες από τις χώρες αυτές έγιναν εκλογές αποτυπώνουν πολύ εύγλωττα την επιτυχία των σωτηρίων προγραμμάτων στη ζωή των πολιτών των υπό σωτηρία κρατών.
Εσείς τα θεωρείτε άνευ σημασίας όσαν επισημαίνει το άρθρο; Τα θεωρείτε τόσο αναμενόμενα και χωρίς πολιτική – οικονομική σημασία.
Ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο ποιά χώρα θεωρείτε ότι έχει καλύτερες προοπτικές; Ποιά χώρα έχει περισσότερες πιθανότητες να προσελκύσει επενδύσεις; Ποιά χώρα είναι πιο πιθανό να σημειώσει ανάπτυξη στα επόμενα 5 χρόνια;
Η αναδιάρθρωση του χρέους της Ελλάδας συζητιέται από το 2012, αλλά πρώτα πρέπει να γίνουν κάποιες στοιχειώδεις μεταρρυθμίσεις ώστε να υπάρχει έστω κάποια ελπίδα να αποπληρωθεί ότι χρέος μείνει μετά την αναδιάρθρωση. Δεν είναι θέμα παιδιών και αποπαίδιων, είναι θέμα εμπιστοσύνης (ξέρω ότι σας ενοχλεί αυτή η λέξη) και αμοιβαίου συμφέροντος. Αν η Ελλάδα θέλει περισσότερα δανεικά και αγύριστα, κανείς δεν πρόκειται να της χαρίσει τίποτα. Για να δεχτούν οι πιστωτές να μειώσουν το χρέος πρέπει να πιστέψουν πως με αυτόν τον τρόπο αυξάνουν τις πιθανότητες να πάρουν κάτι αντί για τίποτα, αλλιώς δεν έχουν τίποτα να χάσουν και στην πορεία λίγο τους απασχολεί αν η χώρα διαλυθεί ή όχι (ελπίζω να είμαι ξεκάθαρος πως δεν θεωρώ τους δανειστές φίλους μας ή τίποτα τέτοιο ε, το δικό τους συμφέρον κοιτάνε αποκλειστικά). Αν η Ελλάδα δεν θέλει να κάνει βασικές μεταρρυθμίσεις, προφανώς δεν πρόκειται να φτάσουμε ποτέ στην αναδιάρθρωση.
Θα συμφωνήσω πάντως μαζί σας ότι δεν είναι καιρός ακόμα για κανενός είδους θριαμβολογίες. Όπως και για την Ελλάδα, έτσι και για την Κύπρο το να γίνουν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις είναι μόνο η αρχή. Αν νομίζουμε οτι οκ, ψηφίσαμε τους μνημονιονόμους και άρα οκ, καθαρίσαμε θα συνεχίσει ο δανεισμός και άρα θα γυρίσουμε στην προ-2009 εποχή, ζήτω που καήκαμε. Ακόμη και αύριο να ψηφίζονταν όλα τα απαιτούμενα από τους εταίρους (που επίσης συμφωνώ μαζί σας δεν είναι όλα σωστά), η Ελλάδα θα εξακολουθούσε να έχει σοβαρά προβλήματα. Αυτο δε σημαίνει όμως πως η λύση είναι αντι να προσπαθούμε να καταπολεμήσουμε τις παθογένειες πρέπει να τις χειροτερέψουμε…
Μα το θέμα μας δεν είναι αν η Ελλάδα ή η Κύπρος είναι σε καλύτερη θέση! Ούτε στην εκκίνηση της Κρίσης ήταν η Ελλάδα σε καλύτερη θέση ούτε σε κανένα σημείο της έως σήμερα.
Το θέμα είναι το τι πράγματι σημαίνει η θριαμβολογία “η Κύπρος και τα άλλα καλά κράτη βγήκαν από το μνημόνιο”. Το θέμα μας είναι αν η έξοδος από τα μνημόνια σημαίνει αυτά που πρέπει να σημαίνει για τις οικονομίες των (διασωσμένων ή υπό διάσωση ακόμα;) χωρών. Το θέμα μας είναι πόσο η εφαρμογή των μνημονίων σε όλες αυτές τις χώρες έλυσε αποτελεσματικά τα προβλήματά τους. Το θέμα μας είναι αν όσα ανησυχητικά γράφονται στο άρθρο του Peter Spiegel έχουν βάση ή όχι.
Όσο για το χρέος της Ελλάδας είναι πονεμένη υπόθεση, με τεράστια ευθύνη των δανειστών που μάλλον “παίζουν” κατά πώς τους εξυπηρετεί το ζήτημα αυτό. Αν μη τι άλλο θα έπρεπε να είναι πολύ πιο ξεκάθαροι στο πότε, πώς και μετά από την πλήρωση ποιων ακριβώς προϋποθέσεων θα διευθετηθεί το χρέος. Προφανώς όμως τους εξυπηρετεί η ασάφεια.
Σε αυτό που απόλυτα συμφωνούμε είναι ανεξάρτητα από μνημόνια κλπ η προσπάθεια για καταπολέμηση των παθογενειών δεν μπορεί να περιμένει.
Συμφωνώ, μόνο μια σημείωση πως προφανώς εννοούσα ποια χώρα βρίσκεται σε καλύτερη θέση σε σχέση με την προ-κρίσης κατάστασή της. Η Κύπρος φαίνεται να έχει ανακάμψει περισσότερο και φυσικά αυτό έχει να κάνει και με τα διαφορετικά μεγέθη, αλλά έχει να κάνει πολύ και με το γεγονός ότι οι Κύπριοι συσπειρώθηκαν αντί να διαδηλώνουν, εφάρμοσαν λιτότητα και όχι φορολογικό κανιβαλισμό υπέρ πελατών που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα (στο βαθμό που μπορώ να διακρίνω) και γενικότερα προσπάθησαν να καταπολεμήσουν κάποιες από τις παθογένειες της οικονομίας τους. Εμείς εδώ δυστυχώς ούτε τη διαφθορά ακουμπήσαμε, ούτε τη φοροδιαφυγή, ούτε τα αλόγιστα έξοδα (αλλού τραγικές ελλείψεις και αλλού κάποιοι γεμίζανε τις τσέπες τους ή συνταξιοδοτούνταν στα 45-50 με τον τελικό μισθό τους), παρά το γεγονός ότι αυτές ήταν οι βασικές υποσχέσεις κάθε πολιτικού της κρίσης αρχής γενομένης από το “λεφτά υπάρχουν”…