Πιτσιρικάς όταν έβλεπα τον «Σπάρτακο» ενστικτωδώς αντιλαμβανόμουν ότι ήταν κάτι παραπάνω από την ιστορία μιας εξέγερσης σκλάβων. Και την τρίτη φορά πρόσεξα τον διάλογο ανάμεσα στον Τσάρλς Λότον και τον Λόρενς Ολιβιέ – Κράσο που ήταν μια διαχρονική καταδίκη του αυταρχικού κράτους, μιας δικτατορίας με δημοκρατική επικάλυψη. Oταν μετά από χρόνια έμαθα την ιστορία του σεναριογράφου της υπερπαραγωγής που ονομάστηκε «Eπος του σκεπτόμενου ανθρώπου», κατάλαβα.
Το θυμήθηκα παρακολουθώντας την Παρασκευή το βράδυ σε έναν όμορφο συνοικιακό κινηματογράφο από τα παλιά (Cinerama στο Παλιό Φάληρο) την ταινία «Τράμπο». Πρόκειται για την εξιστόρηση της ζωής του πιο ταλαντούχου και καλοπληρωμένου σεναριογράφου του Χόλιγουντ, μέλους του ΚΚ των ΗΠΑ και εμβληματικής μορφής των 10 του Χόλιγουντ που αρνήθηκαν να συνεργαστούν με την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Υποθέσεων του Κογκρέσου. Φυλακίστηκαν, απολύθηκαν από τις δουλειές τους και ήσαν για χρόνια στην μαύρη λίστα όπως και πολλοί άλλοι που η ζωή τους κομματιάστηκε τα χρόνια του μακαρθισμού. Μείνανε μόνοι τους, φίλοι τους γύρισαν την πλάτη, άλλοι όπως ο Καζάν και ο Ντμίτρικ ανένηψαν και τους κάρφωσαν στην Επιτροπή. Βγαίνοντας από την φυλακή ο Τράμπο έστησε την «βιτρίνα» πίσω από την οποία αυτός και άλλοι σεναριογράφοι δούλευαν για ένα κομμάτι ψωμί με άλλα ονόματα. Και αν για τους σεναριογράφους υπήρχε η βιτρίνα, για τους σκηνοθέτες και τους ηθοποιούς δεν υπήρχε διέξοδος. Το 1953 και το 1956 «πήρε» δύο Oσκαρ σεναρίου για τις «Διακοπές στην Ρώμη» και τον «Γενναίο» το πρώτο με άλλο όνομα και το δεύτερο με ανύπαρκτο γελοιοποιώντας την μαύρη λίστα. Το 1960 ο Ότο Πρέμιγκερ και ο Κέρκ Ντάγκλας ανακοίνωσαν ότι σεναριογράφος των ταινιών «Έξοδος» και «Σπάρτακος» είναι ο Τράμπο. Ηταν το τέλος της μαύρης λίστας αλλά χρειάστηκαν άλλα 15 χρόνια για να αποδώσει η Ακαδημία το ορφανό όσκαρ στον φυσικό του πατέρα. Και άλλα 55, θα πρόσθετα, για να γυριστεί ταινία με την ζωή του.
Τώρα, κάποιες βασανιστικές σκέψεις. Βγαίνοντας σήμερα από την αίθουσα αυτονόητα και φυσιολογικά είσαι με τον Τράμπο και τους συντρόφους του. Με τον Χάμφρεϊ Μπόργκαρτ, τη Λορίν Μπακόλ, τη Λουσίλ Μπόλ, τον Ντάνι Κέι και άλλους που τους συμπαραστάθηκαν. Δεν μπορείς να είσαι με τον Ρέιγκαν, τον Τζον Γουέιν, τον Νίξον και τον Μακάρθι. Τότε δεν ήταν καθόλου αυτονόητο στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου. Θυμηθήκαμε επίσης ορισμένοι έναν βασικό λόγο για τον οποίο γίναμε πριν πολλά χρόνια κομμουνιστές. Γιατί γνωρίσαμε ανθρώπους σαν τον Τράμπο. Γιατί ενώ ο κομμουνισμός στην Ανατολική Ευρώπη εξελισσόταν σε εφιάλτη, στη Δύση οι κομμουνιστές σε προφανή αντινομία προς την τελική τους στόχευση – στην Ελλάδα και εξ ανάγκης λόγω των διώξεων – έγιναν υπερασπιστές της Δημοκρατίας, της πολυφωνίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Προσχηματικά και ευκαιριακά όπως έλεγαν οι αντίπαλοί τους; Για πολλούς στις ηγεσίες ναι. Ομως οι κρίσεις στο εσωτερικό του κομμουνιστικού κινήματος, η περίπτωση του Ιταλικού ΚΚ, οι βασανιστικές αλλαγές στις συνειδήσεις πολλών κομμουνιστών – κομμουνιστές δεν ήσαν μόνο ο Στάλιν και ο Πολ Ποτ αλλά και ο Τολιάτι, ο Μπερλιγκουέρ, ο Ηλιού και ο Κύρκος – έδειξαν ότι ανεξαρτήτως αρχικών προθέσεων τελικά ενεργοποιήθηκαν διαδικασίες ατομικής και συλλογικής απελευθέρωσης. Στην Ελλάδα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντινομίας είναι η περίπτωση της Επιθεώρησης Τέχνης που συγκέντρωσε την μήνη και τις διώξεις της νικήτριας μετεμφυλιακής Δεξιάς ενώ σε κάθε βήμα της την συνόδευε η δυσπιστία της ηγεσίας του ΚΚΕ. Η Επιθεώρηση Τέχνης ήταν που υπερασπίστηκε τον Κάρολο Κουν όταν ο Τσάτσος απαγόρευε τους Ορνιθες.
Και μόνο η απαρίθμηση των συνεπειών της καθυπόταξης των πάντων στην ήττα του κομμουνισμού δείχνει τον παραλογισμό. Δικαιώνεται αναδρομικά ο Μακάρθυ απέναντι στον Τράμπο, ο Φράνκο απέναντι στους δημοκρατικούς, ο Πινοσέτ απέναντι στον Αλλιέντε, όλες οι λατινοαμερικάνικες δικτατορίες
Ομως το ερώτημα παραμένει και επανέρχεται με τον ένα η τον άλλο τρόπο στην χώρα μας από αναθεωρητές ιστορικούς και από διανοούμενους. Με δεδομένη την κατάληξη της σύγκρουσης των δύο συστημάτων και την πραγματική και συμβολική πτώση του Τείχους μήπως τελικά δικαιώνονται όσοι εφάρμοσαν αποτροπιαστικά μέσα που εν τέλει τα αγίασε ο σκοπός;
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ολισθηρό δρόμο. Και μόνο η απαρίθμηση των συνεπειών της καθυπόταξης των πάντων στην ήττα του κομμουνισμού δείχνει τον παραλογισμό. Δικαιώνεται αναδρομικά ο Μακάρθι απέναντι στον Τράμπο, ο Φράνκο απέναντι στους δημοκρατικούς, ο Πινοσέτ απέναντι στον Αλλιέντε, όλες οι λατινοαμερικάνικες δικτατορίες. Στα καθ’ ημάς δικαιολογεί τα τάγματα ασφαλείας, την Μακρόνησο, τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων του μετεμφυλιακού κράτους. Γιατί όχι και την χούντα που ως ανάχωμα του κομμουνιστικού κινδύνου πήρε πραξικοπηματικά την εξουσία.
Θα πει κάποιος: «Τι νόημα έχουν τώρα αυτά; Ανήκουν στο παρελθόν. Ενα παρελθόν της εποχής των άκρων και των επαναστάσεων». Φοβάμαι ότι δεν είναι έτσι. Είμαστε ήδη σε εποχή νέων άκρων και ακροτήτων όπου τα κύματα του λαϊκισμού και του εθνικισμού τροφοδοτούμενα και από το προσφυγικό-μεταναστευτικό κύμα σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση τείνουν να γίνουν τσουνάμι. Μακάρι να διαψευστώ αλλά θα ζήσουμε κολασμένες μέρες. Ολο και περισσότεροι θα μας λένε – ήδη μας το λένε – να κλείσουμε τα μάτια ή να τα αφήσουμε μισάνοιχτα σε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ζούμε ήδη ημέρες όπου η Μέρκελ και ο Γκάμπριελ ακούγονται ως αιρετικοί όταν αποδοκιμάζουν την Ευρώπη φρούριο με τείχη παντού και ζητάνε να μείνουν ανοιχτά τα σύνορα και σε ισχύ η Σένγκεν με αυστηρούς βέβαια ελέγχους. Οι φιλελεύθερες φωνές θα πιεστούν αφόρητα από το ξενοφοβικό κύμα το οποίο φουντώνει και απαιτεί όχι να προσαρμοστεί η Ευρώπη στις νέες συνθήκες -αυτό είναι απαραίτητο- αλλά να ποδοπατήσει αρχές και αξίες που την έφεραν μέχρι εδώ. Και η Μέρκελ ελπίζω ότι δεν θα έχει την τύχη του Τράμπο – αν και δεν είναι απίθανο να χάσει και αυτή την «δουλειά» της – αλλά τα συνθήματα μίσους που βλέπουμε σε πολλές πρωτεύουσες δεν διαφέρουν σε τίποτε από τα συνθήματα κατά του Τράμπο εξήντα χρόνια πριν.
Δυστυχώς, δεν ξεπεράσατε τα χρόνια εκείνα, σας τόχω ξαναγράψει. Εμένα, διαβάζοντας την «ιστορία» σας, μου ήρθε στην μνήμη ένα περιστατικό που οπόταν το θυμάμαι λύνομαι στα γέλια. .
Θα προσπαθήσω, δεν ξέρω αν θα τα καταφέρω, να σας διηγηθώ την ιστορία.
Αρχές της δεκαετίας του΄80, στο Μόλυβο της Λέσβου, πίναμε τα ουζάκια μας σένα στέκι, καταπληκτικό σε θέα, μια παρέα, πέντε-έξη ανθρώπων, η γυναίκα μου, εγώ, ο Νίκος ο ψαράς και δυο τρεις άλλοι χωριανοί φίλοι. Ξάφνου φτάνει η Σούζη η Αμερικανίδα, ένα όμορφο ενθουσιώδες κοριτσάκι. Η Σούζη γνώριζε τον Νίκο, από άλλο της ταξίδι, ήταν αεροσυνοδός με έρωτα για τον Μόλυβο και οπόταν ερχόταν Αθήνα, μια δυο φορές τον χρόνο, έπαιρνε το αεροπλάνο και κατευθείαν για Μόλυβο, όπου έμεινε ένα δυο εικοσιτετράωρα. Την καλέσαμε στο τραπέζι, η Σουζη σε λίγο ενθουσιάστηκε, γιατί η γυναίκα μου μιλούσε καλά Αγγλικά και έκανε μετάφραση, προφανώς μέχρι τότε στις επισκέψεις της δεν θα έβρισκε άνθρωπο να συνομιλήσει. Δεν θυμάμαι κάποια στιγμή πως το έφερε η κουβέντα και «αποκαλύφθηκε» πως, ο Νίκος ήταν κομμουνιστής, τότε άρχισε η Σούζη να μας ρωτά έναν- έναν και εσύ είσαι κομμουνιστής και εσύ? Στο άκουσμα της καταφατικής απάντησης όλων μας, κάθε φορά έβαζε τρανταχτά γέλια. Κάποια στιγμή, εν τη αφελεία μας, την ρωτήσαμε αν γνωρίζει τον Γκας Χόλ, ποιος είναι αυτός αποκρίθηκε, μα πως δεν τον ξέρεις επιμείναμε εμείς, είναι ο ΓΓ του ΚΚ των ΗΠΑ, σε αυτό το άκουσμα τρελάθηκε στα γέλια. Τέλος πάντων, περάσαμε πολύ όμορφη βραδιά και κάποια στιγμή την καληνυχτίσαμε και πήγαμε για ύπνο. Την άλλη μέρα ξυπνήσαμε αργά, δεν θυμάμαι ακριβώς, αλλά μετά τις ένδεκα και κατευθυνθήκαμε προς το ίδιο καφενείο, για το πρωινό καφέ και συνάντηση της παρέας. Συναντήσαμε την παρέα και απολαύσαμε την διήγηση που δυστυχώς δεν μεταφέρεται αυτούσια. Η Σουζη ξύπνησε πρωί γιατί έφευγε την ίδια μέρα, γύριζε όλη την αγορά του χωριού και ρώταγε τους πάντες αν είδαν τους κομμουνιστές, μας έψαχνε να μας χαιρετίσει και το κομμουνιστές, προφανώς γι΄αυτήν, ήταν ευκολότερο από κάθε άλλη περιγραφή. Οι μαγαζάτορες την ρωτούσαν, ποιούς κομμουνιστές κοπέλα μου, αυτή έφευγε πήγαινε σε άλλον, έναν- έναν, σε όλους της μικρής αγοράς του χωριού και έκανε την ίδια ερώτηση.
Νίκος, κομμουνιστές, ρωτούσε και ξαναρωτούσε, έτσι έφυγε η κακομοίρα, χωρίς να χαιρετίσει, αυτά τα εξωγήινα πλάσματα.
Αυτή που πιέζεται αφόρητα κ. Μπίστη, είναι η δημοκρατική ευρωπαϊκή κοινωνία.
Ανάμεσα: Πρώτον, στην ασυδοσία των Αγορών, των πολυεθνικών και της μετακαπιταλιστικής βαρβαρότητας.
Δεύτερον, στην Ισλαμοφασιστική μεταπολιτισμική βαρβαρότητα. Τρίτον, στο ρεβανσιστικό γερμανικό επεκτατισμό.
Πολλώ δε μάλλον που η συμμαχία και συνεργασία των τριών αυτών αντιδραστικών δυνάμεων, αποκτά μόνιμο στρατηγικό βάθος.
Αλλά για σας όλα αυτά δεν υπάρχουν, και η άνοδος του Δεξιού και Αριστερού εξτρεμισμού και λαϊκισμού έχει ψυχολογικά αίτια!
Λες και οι Πόλεμοι, τα προσφυγικά και μεταναστευτικά ρεύματα, η εκμετάλλευση και εξαθλίωση των κρατών του τρίτου κόσμου
και η ασυδοσία του αεριτζίδικου καπιταλισμού παγκοσμίως είναι φυσικά φαινόμενα! Χαμένη πήγε η μαρξιστική σας παιδεία και ο διαλεκτικός υλισμός. Φούμαρα προφανώς για έχοντες δημαγωγικό ταλέντο….
ο μεγαλος αδελφος είναι διπλα μας καθημερινα ειτε λεγεται nsa,ειτε bush,ειτε bushido. τη βδομαδα αυτή που βγηκαν στις κινηματογραφικες αιθουσες η ταινια τραμπο και αυτή που αναφέρεται στη μεταπολεμικη γερμανια ,οι ψυχακηδες τρομολαγνοι της ανατολικης ακτης εβγαλαν στις αιθουσες τους καουμποιδες για αντιβαρο ,μια ταινια σκουπιδι που δεν βλέπεται για τους κακους ισλαμιστες που απαγαγουν τα παιδια μας και τα κανουν τρομοκρατες για να βαζουν βομβες. παντως μη κουράζεστε και ξοδεύεστε γιατι ουτε σε 20 χρονια δεν θα ξαναδειτε εξουσια οι ρεπουμπλικάνοι .αρα το προτζεκτ κατάληψης της ευρωπης παει μακρυα μια και η επομενη προεδρος θα είναι η κλιντον και όχι οι παρανοικοι υποψήφιοι σας που εχουν στο μυαλο τους ακομη και αποβαση στη νορμανδια . περαστικα.
Τό πρόβλημα κύριε Μπίστη είναι η ισορροπία. Ο Μακάρθυ δεν θα υπήρχε, αν ο Χίρς και ο Τσέημπερς παρότι έδίναν ατομικά μυστικά στους Σοβιετικούς δεν έμεναν στο απυρόβλητο προστατευμένοι από τους ‘αριστερούς’ της εποχής επειδή ανήκαν σε μιά ‘ανώτερη τάξη’ η οποία δεν ώφειλε την ίδια συτράτευση με την Αμερικανική πολιτική της εποχής, όπως η υπόλοιπη κοινωνία.
Δεκάδες ανθρώπων, είτε ήταν στρατευμένοι στην υπηρεσία της ΕΣΣΔ ( Κλάους Φούκς, Αμπελ, ΜακΛήν, Μπέρτζες, Φίλμπυ, Ρόζενμπεργκ) είτε ανέπτυσσαν μιά προσωπική πολιτική υπακούοντας σε προσωπικές ηθικές κρίσεις αγνοώντας την νόμιμη πολιτική του Αμερικανικού κράτους ( Οπενχάιμερ κ.ά.) και επεδίωκαν την παραχώρηση τεχνολογίας γιά το ατομικό πρόγραμμα της Αμερικής στην Σοβιετική Ενωση.
Είτε λοιπόν από έμμισθη ή εξ ιδεολογικών κινήτρων, προδοσία, είτε από ευγενέστερα κίνητρα όπως η ηθική πεποίθηση ότι μόνο η ισορροπία του τρόμου θα έσωζε την ανθρωπότητα, προχώρησαν σε κινήσεις εντελώς εχθρικές μιά μιά εμπόλεμη Αμερική.
Αυτή η κίνηση έφερε αντίδραση, η οποία αντίδραση άνοιξε την πόρτα διάπλατα σε απατεώνες σαν τον Γερουσιαστή από το Γουινσκόνσιν.
Ο κάθε ‘Μακαρθισμός’ δεν έχει χώρο να φυτρώσει αν κάποιοι δεν ξεκινήσουν πρώτοι να πάρουν προσωπική θέση κόντρα σε εκείνο που η συντεταγμένη πολιτεία πλειψηφικά θεωρεί εθνικό συμφέρον. Και τότε αναντίρρητα η συντεταγμένη Αμερικανική Πολιτεία, με συντριπτική πλειοψηφία ήθελε κατοχύρωση της Αμερικανικής Ηγεμονίας, όχι συγκυριαρχία με την ΕΣΣΔ.
Με δεδομένες αναλογίες και σήμερα κάτι τέτοιο συμβαίνει. Η Ελλάδα και επίσημα αναγνωρίζει, αλλά και πλειοψηφικά το ίδιο πιστεύει, ότι αδυνατεί να αντέξει εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες ή και εκατομμύρια.
Κάποια κυρία Τασία, σε αντίθεση και με την αντίληψη εθνικού συμφέροντος και την επθυμία της πλειοψηφίας, αποφάσισε να ρίξει τα σύνορα και να γεμίσει την Ελλάδα με της γής τους κολασμένους. Ακόμη και αν δεχτούμε κίνητρα ιδεολογικά, προσωπικά ηθικά διλήμματα, προσωπικές στάσεις ζωής, ότι το ευγενέστερο, δεν παύει το γεγονός ότι μιά μειοψηφία αγνοεί και την Εθνική Πολιτική και την πλειοψηφία του λαού, και κινείται με προσωπικές θέσεις .
Αυτό είναι αναπόφευκτο να φέρει αντιδράσεις. Και όταν αναπτύσσονται τέτοιες εντάσεις, είναι αναπόφευκτο τις πιό δυνατές κραυγές να τις βγάζουν οι ‘Μακάρθυ’ κάθε απόχρωσης.
Η Αμερική μπορεί να υπερηφανεύεται ότι βγήκε από αυτή την κατάσταση επειδή δούλεψαν οι θεσμοί της. Ο ακραίος λαικισμός ηττήθηκε, ο Μακάρθυ ντροπιάστηκε , ακόμη και το υπαρχηγός του ο Νίξον, παρότι υπήρξε ο πιό μεγαλόπνοος Πρόεδρος μετά τον Ρούσβελτ και ο Πρόεδρος με τα μεγαλύτερα επιτεύγματα ωδηγήθηκε στην παραίτηση και την απαξίωση ακριβώς γιατί οι θεσμοί της χώρας αποδείχτηκαν πολύ πιό ανθεκτικοί από την πολιτική δύναμη που προσπαθούσε να τους διαφθείρει.
Εμείς δεν έχουμε κάν θεσμούς. Και αυτό είναι το θανάσιμο στην περίπτωσή μας.
είμαι εκστασιασμένος με σχολια όπως ότι ενας από τους μεγαλύτερους σφαγεις της ανθρωπότητας ο νιξον -ισαξιος των χιτλερ σταλιν πολποτ μαο λεοπολδο του βελγιου -ηταν ο πιο μεγαλοπνοος προεδρος των ηπα και ότι η κυρια τασια στελνει τους μετανάστες στην ευρωπη και όχι ο κυριος μπεντζαμιν. ενας ντεγκολ σας χρειαζεται για να ισορροπισεται .
΄Οντως είμαστε σε νέα εποχή άκρων, ακροτήτων και διχασμού, που τη δημιούργησαν και την καλλιεργούν ο σύριζα, όλη η αριστερά και οι χρυσαυγίτες, οι οποίοι όμως έχουν με το μέρος τους πάνω από τον μισό λαό…
Μια παρατήρηση όμως θέλω να κάνω, ας μην μπερδεύουμε τους κομουνιστές που θεωρητικολογούσαν (Μπερλίγκουερ, Κύρκος κλπ.) με τους κομουνιστές που έκαναν ΠΡΆΞΗ τις θεωρίες τους (Στάλιν, Πολ Ποτ κλπ.). ΄Αλλο πράμα είναι η θεωρία και άλλο πράμα είναι η πράξη. Οι κομουνιστές -στην πράξη!- ήταν εφιάλτης και μόνο εφιάλτης. Και είναι τεράστιο δυστύχημα, ειδικά για την καθυστερημένη χώρα μας που εξακολουθεί να διατηρεί μεγάλη και πανίσχυρη αριστερά, το ότι οι αριστεροί δεν αντιλήφθηκαν τι έγινε στην πράξη και πώς εφαρμόζονται στην πράξη οι θεωρίες τους, αλλά ζουν με ωραιοποιημένους μύθους, ουτοπίες κι ευχολόγια.
το δυτικό παρελθον ήταν αυτό στον ψυχρό πόλεμο, με τα σύνορα κλειστά και με συντηρητικούς πολιτικούς και αδικίες σε βάρος της δημοκρατίας και του δυτικού τρόπου που υπερασπίζονταν, λαθεμένα ίσως, αλλά ηπιότερα απο την αντίστοιχη ανατολικη μεταχείρηση. Σήμερα μια άλλη πρόκληση με μετανάστες και διαφορετικό πολιτισμό, με θρησκευτικό φανατισμό και ακραίες απόψεις και απέναντι το δυτικό κεκτημένο της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Αυτής της έμμεσης απο κάποιους που θα την εκτιμούσαν περισσότερο αν εξελιπε. Δύσκολη αλλά αναγκαία η ενσωμάτωση τους στη Δύση, η οποια δεν γίνεται με επιβολή της δημοκρατίας. Η δημοκρατία δεν επιβάλεται απέξω με πολεμικά μέσα, αλλα απο τον ίδιο τον λαό ο οποίος θα την ζητήσει. Η θρησκεία δεν πρέπει να έχει καμμία σχέση με την διακυβερνηση και την πολιτική, αλλά οφείλει να αφορά τον καθένα πολιτη ατομικά και προσωπικά. Η εκπαίδευση και η οικονομική πρόοδος ειναι οι μόνες λύσεις που υπάρχουν για να ωθήσουν τις μουσουλμανικές χώρες στην ελευθερία των ιδεών και στην αποδοχή της διαφορετικότητας απο μέρους των.